Çoklu Cevap Analizi

Uygun olanların tümünü işaretleyin biçimindeki bir soru, tek kategoriye düşen bir soru gibi dökümlenemez: bir kişi hiçbir seçeneği işaretlemeyebileceği gibi beşini birden de işaretleyebilir, dolayısıyla işaret sayısı ile kişi sayısı birbirine eşit değildir. Bu tür sorular veride genellikle seçenek başına bir sütun olarak saklanır ve her sütun o seçeneğin işaretlenip işaretlenmediğini taşır. Çoklu cevap analizi bu sütunları birlikte ele alır, her birini işaretlendi ya da işaretlenmedi biçimine indirir ve seçenekleri tek bir tabloda buluşturur. Tablonun iki yüzde sütunu vardır ve tabanları ayrıdır: yanıt yüzdesi bir seçeneğin bütün işaretler içindeki payını, vaka yüzdesi o seçeneği işaretleyen kişilerin katılımcılar içindeki payını verir. Birinci sütun yüze toplanır, ikinci sütun toplanmaz ve kişi başına ortalama seçim sayısı arttıkça yüzün üzerine çıkar. YouReply Nicel Analiz bu iki yüzdeyi, seçim sayılarını, toplam işaret ve katılımcı sayısını, kişi başına ortalama seçim sayısını ve hiçbir seçeneği işaretlemeyenlerin sayısını birlikte raporlar; bir kırılım değişkeni verildiğinde aynı dökümü grup grup yineler.

• Katılımcılar son bir ayda hangi haber kaynaklarını kullandı ve bu kaynaklar içinde ağırlık nerede?
• Bir ürünün hangi özellikleri satın alma gerekçesi olarak işaretlendi ve kaç kişi birden fazla gerekçe belirtti?
• Marka bilinirliği listesinde kişi başına ortalama kaç marka hatırlanıyor?
• İşaretlenen iletişim kanalları yaş gruplarına göre nasıl değişiyor?

• Soru metni birden çok seçeneğin işaretlenmesine izin veriyorsa ve yanıtlar seçenek başına ayrı sütunlarda duruyorsa.
• Hem seçeneklerin birbirine göre ağırlığı hem de her seçeneğe ulaşan kişi oranı aynı tabloda görülmek istendiğinde.
• Kişi başına kaç seçenek işaretlendiğini ve listenin hiç karşılık bulmadığı katılımcı sayısını öğrenmek gerektiğinde.
• Bir kırılım değişkeni üzerinden gruplar arasındaki işaretleme örüntüsünü betimlemek yeterli olduğunda; farkların sınanması istenmiyorsa.
• Yalnız tek bir seçenek işaretlenebilen bir soruda bu yöntem gereksizdir; o durumda frekans dökümü yeterlidir.

• Seçenek sütunları: en az iki sütun verilmelidir ve her sütun tek bir seçeneğin işaretlenme durumunu taşır.
• Sayısal bir seçenek sütununda sıfırdan büyük her değer işaretlenmiş sayılır; sıfır ve boş değer işaretlenmemiş sayılır.
• Metin bir seçenek sütununda yalnız sınırlı bir doğru belirteç kümesi tanınır: 1, true, evet, yes ve x ile bunların harf büyüklüğü varyantları. Bunların dışındaki yazımlar işaretlenmemiş okunur.
• Kırılım değişkeni (seçimli): tek bir sınıflayıcı sütun. Verildiğinde döküm her kategori için yinelenir.
• Her satır bir katılımcı olmalıdır; seçimlerin virgülle ayrılmış tek bir metin alanında toplandığı veri önce sütunlara açılmalıdır.

Seçeneklerin ayrı sütunlarda durması

Yöntem, her seçeneğin kendi sütununda tutulduğu düzeni bekler. Bütün seçimlerin tek bir hücrede virgülle ayrılarak saklandığı veri bu düzene uymaz.

İşaretleme kodlamasının tanınan biçimde olması

Bir hücrenin seçim sayılması, içeriğinin ikilileştirme kuralına uymasına bağlıdır. Sayısal kodlama bu bakımdan güvenlidir; metin kodlamada yazımın tanınan belirteçlerden biri olması gerekir.

Seçeneklerin aynı soruya ait olması

Tablo, verilen sütunların tek bir sorunun seçenekleri olduğu varsayımıyla okunur. Farklı sorulardan derlenmiş sütunlar birlikte verildiğinde yanıt yüzdesinin tabanı kavramsal olarak anlamını yitirir.

Hiçbir seçeneği işaretlememenin anlamı

Listeden hiçbir şey işaretlememek, soruyu atlamakla aynı şey olmayabilir. Birinci durum listenin o kişide karşılık bulmadığını, ikincisi yanıtın eksik olduğunu gösterir ve ikisinin ayrımı soru tasarımından gelir.

• Seçeneklerin ayrı sütunlarda durması: Verdiğiniz sütun sayısı denetlenir ve ikiden az sütunla analiz başlamaz. Tek hücrede toplanmış seçimleri tanıyan ya da kendiliğinden ayıran bir işlem bulunmaz; ayırmayı Veri ve Değişken sekmelerinde siz yaparsınız.
• İşaretleme kodlamasının tanınan biçimde olması: PANEL BİLİNMEYEN BİR YAZIMI BİLDİRMEZ. İşaretli, var, checked ya da doğru gibi bir değer sessizce işaretlenmemiş sayılır ve seçim sayısı olduğundan düşük çıkar. Koşmadan önce Veri sekmesinde bu sütunlarda hangi değerlerin bulunduğuna bakın, gerekiyorsa Değişken sekmesinde sayısal bir türetilmiş sütuna çevirin.
• Seçeneklerin aynı soruya ait olması: Sütunların aynı soruya ait olup olmadığı denetlenemez; hangi sütunları bir araya getirdiğiniz sizin kararınızdır ve raporda soru metniyle birlikte verilmelidir.
• Hiçbir seçeneği işaretlememenin anlamı: Hiçbir seçeneği işaretlemeyen kişi sayısı ayrı bir alan olarak raporlanır, ancak bunun bilinçli bir yanıt mı yoksa eksik veri mi olduğu ayırt edilmez. Vaka yüzdelerinin tabanı bu kişileri dışarıda bırakır.

1. 1Dosyayı panele bırakın ve Veri sekmesinde seçenek sütunlarının hepsinin okunduğunu doğrulayın.
2. 2Seçenek sütunlarındaki değerleri ızgarada gözden geçirin; tanınmayan bir işaretleme yazımı varsa bunu şimdi fark etmeniz gerekir.
3. 3Değişken sekmesinde seçenek sütunlarına okunur etiketler verin, çünkü sonuç tablosu sütun adlarıyla yazılır; gerekirse sayısal türetilmiş sütunlar oluşturun.
4. 4Analiz sekmesinde kategorik yöntemler arasından bu yöntemi seçin; veri gereksinimleri kutusu en az iki seçenek sütunu koşulunu hatırlatır.
5. 5Parametre formunda bir soruya ait bütün seçenek sütunlarını işaretleyin ve kırılım isteyip istemediğinize karar verin.
6. 6Analizi çalıştırın; sonuç, seçenek tablosunu ve genel sayıları açılır bölümler hâlinde verir, bu kimlikte grafik çizilmez.
7. 7Tabloyu okurken hangi yüzde sütununa baktığınızı ayırt edin ve hiçbir seçeneği işaretlemeyenlerin sayısını not edin.
8. 8Dökümü Excel olarak indirin; kırılım verdiyseniz grup tabloları aynı dosyada yer alır.

Seçenek başına seçim sayısı

İkilileştirmeden sonra her seçenekte işaretlenmiş sayılan kişi sayısı. İki yüzde sütunu da bu sayıdan türetilir.

Yanıt yüzdesi

Bir seçeneğin, bütün katılımcıların koyduğu toplam işaret içindeki payı. Bu sütun yuvarlama payı dışında yüze toplanır ve seçeneklerin birbirine göre ağırlığını verir.

Vaka yüzdesi

Bir seçeneği işaretleyen kişilerin, en az bir seçenek işaretlemiş katılımcılar içindeki payı. Bu sütun yüze toplanmaz; toplamı kişi başına ortalama seçim sayısı kadar yüzü aşar.

Katılımcı sayısı ve yanıt sayısı

Dökümün iki tabanı ayrı ayrı yazılır: kaç kişinin analize girdiği ve toplamda kaç işaret konduğu. İki yüzde sütununun nereden geldiği bu iki sayıyla denetlenebilir.

Kişi başına ortalama seçim sayısı

Toplam işaretin katılımcı sayısına oranı. Listenin ne kadar cömert işaretlendiğini gösterir ve vaka yüzdelerinin toplamının yüzü ne kadar aşacağını baştan söyler.

Hiçbir seçeneği işaretlemeyen kişi sayısı

Listedeki hiçbir seçeneği seçmemiş katılımcıların sayısı. Bu kişiler vaka yüzdelerinin tabanında yer almaz.

Kırılım dökümü

Bir kırılım değişkeni verildiğinde her grup için seçim sayısı ve vaka yüzdesi listelenir. Grup tablolarında yanıt yüzdesi bulunmaz.

Yanıt yüzdesinin tabanı

Bu yöntemde etki büyüklüğü hesaplanmaz; okumanın ağırlığı iki yüzdenin tabanını doğru ayırmaya düşer. Yanıt yüzdesinin tabanı toplam işarettir, yani bir seçeneğin payı öteki seçeneklerin ne kadar işaretlendiğine bağlıdır. Listeye yeni bir seçenek eklemek ya da çıkarmak bütün yanıt yüzdelerini kaydırır, bu yüzden bu sütun farklı listelerle yapılmış çalışmalar arasında karşılaştırılamaz. Sütunun toplamı yüzdür.

Vaka yüzdesinin tabanı

Vaka yüzdesinin tabanı en az bir seçenek işaretlemiş kişi sayısıdır, dolayısıyla bir seçeneğin vaka yüzdesi öteki seçeneklerden bağımsızdır ve o seçeneğe kaç kişinin ulaştığını doğrudan söyler. Erişim sorularının yanıtı bu sütundan okunur. Sütunun toplamı kişi başına ortalama seçim sayısıyla birlikte büyür; iki seçeneklik ortalama kabaca yüzde iki yüzlük bir toplam demektir ve bu bir hata değildir.

Kişi başına ortalama seçim sayısı

Bir ile seçenek sayısı arasında bir değer alır ve listenin nasıl işaretlendiğini özetler. Bire çok yakın bir ortalama, katılımcıların soruyu tek seçenekli gibi ele aldığını düşündürür ve soru metninin yeterince açık olmadığına işaret edebilir. Seçenek sayısına yaklaşan bir ortalama ise listenin ayırt etme gücünü yitirdiğini, seçeneklerin neredeyse herkesçe işaretlendiğini gösterir.

Bu yöntem güven aralığı döndürmez. Seçim sayıları ile iki yüzde sütunu nokta değeri olarak raporlanır, seçenek oranları için aralık hesaplanmaz. Anlamlılık sınaması da yürütülmez: iki seçeneğin vaka yüzdesi arasındaki fark ya da bir seçeneğin kırılımdaki gruplar arasındaki farkı için p değeri üretilmez, etki büyüklüğü hesaplanmaz. Bir işaretleme oranının gruplar arasında anlamlı biçimde değişip değişmediğini sınamak gerekiyorsa, o seçeneğin ikili sütunu ile kırılım değişkenini ayrı bir yöntemde karşılaştırmanız gerekir.

Aşağıdaki sayılar temsili bir örnektir; gerçek bir araştırmanın ya da gerçek bir kullanıcının verisi değildir.

Araştırma sorusu

Temsili bir marka bilinirliği çalışmasında katılımcılara beş enerji içeceği markası gösterildi ve duydukları markaların tümünü işaretlemeleri istendi.

Değişkenler

Seçenek sütunları: beş marka için beş ayrı işaretleme sütunu · Kırılım değişkeni: yaş grubu (18-29, 30-44, 45 ve üzeri)

Örnek sonuç

500 satır okundu, 38 katılımcı hiçbir markayı işaretlemedi, böylece vaka yüzdelerinin tabanı 462 kişi oldu. Toplam işaret sayısı 996, kişi başına ortalama seçim 2,16. Markaların seçim sayıları ve yüzdeleri şöyle: birinci marka 331 işaret, yanıt yüzdesi 33,2 ve vaka yüzdesi 71,6; ikinci marka 258 işaret, yanıt yüzdesi 25,9 ve vaka yüzdesi 55,8; üçüncü marka 197 işaret, yanıt yüzdesi 19,8 ve vaka yüzdesi 42,6; dördüncü marka 124 işaret, yanıt yüzdesi 12,4 ve vaka yüzdesi 26,8; beşinci marka 86 işaret, yanıt yüzdesi 8,6 ve vaka yüzdesi 18,6. Yaş kırılımında beşinci markanın vaka yüzdesi en genç grupta 29,4 iken en yaşlı grupta 7,1 olarak göründü.

Yorum

Yanıt yüzdeleri yuvarlama payıyla yüze toplanıyor ve listedeki ağırlığın ilk iki markada toplandığını söylüyor. Vaka yüzdeleri ise toplamda 215,4 ediyor; bu bir tutarsızlık değil, kişi başına ortalama 2,16 seçimin doğal sonucudur. İki sütun iki ayrı soruyu yanıtlıyor: birinci marka bütün işaretlerin üçte birini topluyor ve aynı zamanda en az bir marka hatırlayan kişilerin yaklaşık yüzde yetmiş ikisine ulaşıyor. Hiçbir markayı işaretlemeyen 38 kişi, bilinirliğin bütün örneklem üzerinden okunmasıyla hatırlayanlar üzerinden okunması arasındaki farkı yaratıyor. Yaş kırılımındaki 22 puanlık açıklık betimsel bir gözlemdir; bu yöntem onun anlamlılığını sınamaz. Sayılar temsilidir.

Araştırma sorusu: Katılımcıların yüzde kaçı hangi özelliği işaretledi ve kişi başına kaç özellik seçildi?

Çözümlenen sütunlar

sec_fiyat,sec_kalite,sec_hizmet,sec_marka,sec_hiz,sec_tasarim

Hesaplama künyesi: scipy 1.18.0 · statsmodels 0.14.6 · scikit-learn 1.9.0 · numpy 2.5.1 · pandas 3.0.5 · semopy 2.3.11 · 89fc29a · Veri tohumu: 20260916

Beş markalı bilinirlik listesinde en az bir marka hatırlayan 462 katılımcı toplam 996 işaret koydu (kişi başına ortalama 2,16); birinci marka işaretlerin yüzde 33,2'sini aldı ve katılımcıların yüzde 71,6'sına ulaştı.

APA düzenine yakın örnek cümle; sayılar temsilidir.

• İki yüzde sütunu birbirinin yerine geçmez; yanıt yüzdesini erişim gibi okumak bir seçeneğe ulaşan kişi oranını olduğundan düşük gösterir.
• Listeye seçenek eklemek yanıt yüzdelerinin tamamını değiştirdiği için, farklı seçenek listeleriyle toplanmış iki ölçüm bu sütun üzerinden karşılaştırılamaz.
• Metin olarak kodlanmış sütunlarda tanınmayan bir işaretleme yazımı sessizce işaretlenmemiş sayılır ve hata vermez; sayılar bu yüzden düşük çıkabilir.
• Seçeneklerin anket formunda sıralanma biçiminden doğan yanlılık tabloya yansır; listenin başındaki seçenekler daha sık işaretlenme eğilimindedir ve döküm bunu düzeltmez.
• Kırılım tablolarında gruplar arası farklar için sınama yapılmaz, güven aralığı ya da etki büyüklüğü verilmez; görünen açıklık betimsel kalır.
• Seçeneklerin birlikte işaretlenme örüntüsü, yani hangi ikililerin sık sık birlikte seçildiği bu dökümde görünmez; erişimi birikimli olarak artıran seçenek kümeleri için ayrı bir yöntem gerekir.

• Frekans DağılımıNeden: Soruda yalnız tek bir seçenek işaretlenebiliyorsa; tek sütunun kategori dökümünü daha doğrudan verir.
• Banner TablosuNeden: Bir seçeneğin işaretlenme oranının kırılımdaki gruplar arasında anlamlı biçimde ayrışıp ayrışmadığı sorulduğunda; harfli anlamlılık gösterimi sağlar.
• TURF AnaliziNeden: Soru hangi seçenek kümesinin birlikte en geniş kişi kitlesine ulaştığıysa; örtüşmeyi hesaba katarak birikimli erişimi hesaplar.
• Çapraz TabloNeden: Tek bir seçeneğin ikili sütunu ile bir sınıflayıcı değişkenin ortak dağılımı satır ve sütun yüzdeleriyle incelenecekse.

• Frekans Dağılımı
• Çapraz Tablo
• TURF Analizi
• Banner Tablosu

Vaka yüzdelerinin toplamı yüzü aştı, bir yerde hata mı var?

Hata yok. Vaka yüzdesinin tabanı toplam işaret değil, en az bir seçenek işaretlemiş kişi sayısıdır ve bir kişi birkaç seçeneği birden işaretleyebildiği için aynı kişi birkaç satırda sayılır. Toplamın kabaca ne kadar olacağını kişi başına ortalama seçim sayısı söyler: ortalama 2,16 ise toplam yüzde iki yüz on beş civarında çıkar. Yüze toplanmasını istediğiniz sütun yanıt yüzdesidir; raporda hangi sütunu verdiğinizi yazmanız, okuyucunun bu iki tabanı karıştırmasını önler.

Seçenek sütunlarımda evet ve hayır yazıyor, döküm doğru çalışır mı?

Evet yazımı tanınan doğru belirteçler arasındadır, dolayısıyla işaretlenmiş sayılır; hayır ise tanınmadığı için işaretlenmemiş sayılır ve bu doğru sonucu verir. Sorun, bunların dışındaki yazımlardadır: işaretli, var ya da checked gibi bir değer sessizce işaretlenmemiş okunur ve hiçbir uyarı çıkmaz. En güvenli yol, koşmadan önce Veri sekmesinde bu sütunlardaki farklı değerleri görmek ve kuşku duyuyorsanız sütunları sıfır ve bir kodlamasına çevirmektir.

Hiçbir seçeneği işaretlemeyen kişileri tabandan çıkarmalı mıyım?

Bu kişiler vaka yüzdelerinin tabanında zaten yer almaz ve sayıları ayrı bir alan olarak raporlanır. Karar, soru tasarımınıza bağlıdır: liste gerçekten hiçbir şey bulamayan kişiler için anlamlı bir yanıtsa bilinirliği bütün örneklem üzerinden de raporlamak isteyebilirsiniz, ki bu durumda yüzdeleri kendiniz yeniden hesaplamanız gerekir. Soruyu atlamış kişiler de aynı sayının içinde göründüğü için ayrımı veri toplama kaydınızdan yapmak zorundasınız.

Bir seçenek yaş grupları arasında anlamlı biçimde farklı mı işaretlenmiş?

Bu yöntem bunu söylemez. Kırılım dökümü her grup için seçim sayısı ile vaka yüzdesini verir, ancak gruplar arasında bir sınama yapılmaz ve etki büyüklüğü üretilmez. Anlamlılık gerekiyorsa ilgili seçeneğin ikili sütununu kırılım değişkeniyle birlikte banner tablosunda ya da bir kategorik bağımsızlık testinde ele almanız gerekir. Kırılımın yalnız sayı ve vaka yüzdesi verdiğini, yanıt yüzdesini grup tablolarında bulamayacağınızı da hesaba katın.

• Agresti, A. (2018). An Introduction to Categorical Data Analysis
• Malhotra, N. K. (2019). Marketing Research: An Applied Orientation
• Oppenheim, A. N. (1992). Questionnaire Design, Interviewing and Attitude Measurement
• pandas.DataFrame.groupby belgeleri